Cho vay ngang hàng (P2P Lending) tại Việt Nam

Cho vay ngang hàng (P2P Lending) tại Việt Nam đang chuyển mình từ một lĩnh vực hoạt động trong “vùng xám pháp lý” sang một mô hình được kiểm soát chặt chẽ. P2P Lending là hình thức kết nối trực tiếp người cho vay và người đi vay thông qua nền tảng số, bỏ qua các trung gian tài chính truyền thống. Dù còn non trẻ và quy mô khiêm tốn, thị trường này có tiềm năng tăng trưởng đáng kể nhờ quá trình số hóa mạnh mẽ và nhu cầu tiếp cận vốn chưa được đáp ứng.

Tuy nhiên, P2P Lending cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro cho cả người cho vay (vỡ nợ, mất vốn do nền tảng phá sản) và người đi vay (lãi suất cao, đòi nợ thiếu đạo đức). Những rủi ro này, cùng với lo ngại về hoạt động ngân hàng trá hình , đã thúc đẩy Chính phủ Việt Nam ban hành Nghị định 94/2025/NĐ-CP. Nghị định này thiết lập cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) cho P2P Lending, tạo hành lang pháp lý an toàn để mô hình này phát triển có trách nhiệm. Mặc dù cơ chế thử nghiệm này đặt ra các yêu cầu nghiêm ngặt, dự kiến sẽ sàng lọc và củng cố thị trường, nó cũng mở ra cơ hội lớn cho việc thúc đẩy tài chính toàn diện và tích hợp P2P Lending vào hệ thống tài chính chính thức của Việt Nam.

Giới thiệu về Cho vay ngang hàng (P2P Lending)

Định nghĩa và cơ chế hoạt động

P2P Lending là một hình thức đổi mới tài chính kết nối trực tiếp các cá nhân hoặc doanh nghiệp có nhu cầu vay vốn với các nhà đầu tư hoặc người cho vay cá nhân, không thông qua các trung gian tài chính truyền thống như ngân hàng. Các nền tảng P2P hoạt động như thị trường trực tuyến, sử dụng công nghệ số để đơn giản hóa quy trình cho vay và đi vay, nhằm giảm chi phí và tăng hiệu quả.

Quy trình hoạt động bao gồm:

• Đối với người đi vay: Nộp đơn đăng ký trên nền tảng, có thể qua kiểm tra tín dụng. Sau đó, họ được thông báo về lãi suất và các nhà đầu tư tiềm năng sẽ quyết định tài trợ khoản vay. Các nền tảng ở Việt Nam cung cấp nhiều loại hình cho vay như tín chấp hoặc thế chấp.
• Đối với người cho vay/nhà đầu tư: Mở tài khoản, gửi tiền và chọn cho vay với lãi suất và kỳ hạn cố định. Một số nền tảng có tính năng “autobid” để tự động đa dạng hóa khoản đầu tư.

Các công ty P2P tạo doanh thu chủ yếu từ phí dịch vụ thu từ cả người đi vay và người cho vay.

Sự khác biệt chính so với các dịch vụ tài chính truyền thống

Sự khác biệt cơ bản nhất của P2P Lending là mô hình kết nối trực tiếp, loại bỏ vai trò trung gian của ngân hàng truyền thống. P2P thường có khả năng tiếp cận cao hơn, đặc biệt cho những người không đủ điều kiện vay ngân hàng do điểm tín dụng thấp hoặc thiếu tài sản thế chấp. Các khoản vay P2P có thể cung cấp điều khoản linh hoạt và lãi suất cạnh tranh.

Tuy nhiên, một điểm khác biệt quan trọng là P2P Lending thiếu bảo vệ tiền gửi truyền thống. Không giống như tiền gửi ngân hàng được bảo hiểm bởi các chương trình của chính phủ, tiền cho vay qua P2P có rủi ro trực tiếp nếu người đi vay vỡ nợ hoặc nền tảng phá sản. Điều này đặt gánh nặng rủi ro trực tiếp cao hơn lên người cho vay.

Bức tranh toàn cảnh về P2P Lending tại Việt Nam

Sự phát triển và tình hình thị trường hiện tại

P2P Lending xuất hiện tại Việt Nam khoảng năm 2016. Thị trường này phát triển thận trọng do thiếu khuôn khổ pháp lý chính thức, hoạt động trong “vùng xám pháp lý”. Sự mơ hồ này khiến các hoạt động P2P không bị cấm rõ ràng nhưng cũng không được công nhận hay giám sát.

Hiện tại, thị trường P2P còn tương đối nhỏ, với khoảng 40 công ty Fintech hoạt động, trong đó khoảng 10 công ty có nguồn gốc từ Trung Quốc.

Các nền tảng P2P Lending nổi bật

Một số nền tảng P2P trong nước bao gồm Tima, Vaymuon, Interloan, SHA, Mobivi, Mofin, Vnvon và Lendbiz.

Tima là nền tảng P2P lớn nhất Việt Nam về quy mô và độ phủ. Sau 10 năm hoạt động, Tima đã kết nối 17 triệu hồ sơ, phục vụ 10 triệu người đi vay và 70.000 nhà đầu tư, giải ngân hơn 8 tỷ USD tính đến tháng 10/2022. Tima cung cấp đa dạng dịch vụ như vay trả góp, vay tín chấp theo lương, vay theo sổ hộ khẩu, đăng ký xe, và cam kết minh bạch, an toàn vốn.

Vnvon nhắm đến người tiêu dùng, doanh nghiệp nhỏ và tiểu thương, cung cấp lãi suất đầu tư 17%/năm cho kỳ hạn 1 năm với ngưỡng tối thiểu 10 triệu VND. Nền tảng này tập trung vào thủ tục đơn giản, thường không yêu cầu tài sản thế chấp.

Lendbiz, thành lập năm 2017, kết nối doanh nghiệp và hộ kinh doanh với nhà đầu tư. Nền tảng này thu hút các nhà đầu tư có vốn lớn hơn (tối thiểu 20 triệu VND) và cung cấp lãi suất từ 15% đến 20%. Quy trình xem xét khoản vay nhanh chóng (khoảng 48 giờ) và một số sản phẩm không yêu cầu báo cáo tài chính.

Bảng 1: So sánh các nền tảng P2P Lending nổi bật tại Việt Nam

Quy mô thị trường và quỹ đạo tăng trưởng

Tổng thị trường cho vay của Việt Nam đạt 643,23 tỷ USD vào năm 2024 và dự kiến tăng lên 989,21 tỷ USD vào năm 2030, với CAGR là 13,22%. Ngành tài chính nhúng (embedded finance) tại Việt Nam cũng đang tăng trưởng mạnh mẽ, với doanh thu dự kiến tăng từ 426,3 triệu USD vào năm 2024 lên 2,73 tỷ USD vào năm 2029, phản ánh CAGR 45,1%.

Dư nợ tín dụng của khu vực tư nhân đạt gần 7 triệu tỷ đồng vào cuối năm 2024, chiếm khoảng 44% tổng dư nợ tín dụng của nền kinh tế. Tổng dư nợ tín dụng toàn hệ thống ngân hàng Việt Nam đã vượt 16,23 triệu tỷ đồng vào giữa tháng 4 năm 2025. Mặc dù P2P Lending hiện có “sự hiện diện thị trường rất thấp” , nhưng nó đang hoạt động trong một hệ sinh thái tài chính kỹ thuật số năng động và mở rộng, cho thấy tiềm năng tăng trưởng đáng kể khi có sự rõ ràng về quy định.

Khung pháp lý và các phát triển pháp lý tại Việt Nam

Điều hướng “Vùng xám pháp lý”

Trong thời gian dài, P2P Lending tại Việt Nam hoạt động trong “vùng xám pháp lý”, thiếu một khuôn khổ pháp lý cụ thể. Điều này dẫn đến sự phát triển thận trọng và lo ngại về các hoạt động tín dụng trá hình, khi nhiều công ty P2P có dấu hiệu tham gia vào các hoạt động ngân hàng truyền thống như thẩm định khoản vay và thu phí, lãi suất mà không tuân thủ quy định ngân hàng.

Sáng kiến Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Nghị định 94/2025/NĐ-CP)

Ngày 30 tháng 4 năm 2025, Chính phủ Việt Nam đã ban hành Nghị định 94/2025/NĐ-CP, chính thức thiết lập cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) cho các giải pháp Fintech trong lĩnh vực ngân hàng, bao gồm P2P Lending. Mục tiêu chính của sandbox là tạo hành lang pháp lý an toàn để P2P Lending phát triển, đồng thời cung cấp cơ sở thực tiễn để xây dựng khuôn khổ pháp lý toàn diện trong tương lai.

Tiêu chí đủ điều kiện và yêu cầu hoạt động:

• Các công ty P2P phải được thành lập và hoạt động hợp pháp tại Việt Nam, không phải doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, và không trong quá trình tái cấu trúc.
• Nhân sự quản lý chủ chốt phải có bằng đại học trở lên về kinh tế, quản trị kinh doanh, luật, hoặc công nghệ thông tin, và có ít nhất hai năm kinh nghiệm quản lý trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng.
• Các công ty chỉ được cung cấp giải pháp Fintech trong phạm vi được NHNN cấp phép và bị cấm tham gia vào các hoạt động kinh doanh khác không được nêu trong giấy chứng nhận, tự cung cấp bảo đảm cho khoản vay, hoặc hoạt động với tư cách người đi vay/cho vay trên chính nền tảng của mình.
• Dự kiến chỉ khoảng 10% các công ty P2P hiện tại có thể đáp ứng các tiêu chí nghiêm ngặt này.

Thời gian thử nghiệm: Tối đa hai năm kể từ ngày NHNN cấp Giấy chứng nhận, có thể gia hạn. Các công ty phải bắt đầu triển khai giải pháp trong vòng 90 ngày. Nghị định 94/2025/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 1 tháng 7 năm 2025.

Các rủi ro liên quan đến P2P Lending tại Việt Nam

P2P Lending tiềm ẩn nhiều rủi ro cho tất cả các bên tham gia:

Rủi ro đối với người cho vay

• Người đi vay vỡ nợ: Rủi ro lớn nhất là người đi vay không có khả năng hoặc không sẵn lòng trả nợ, đặc biệt khi họ thường là đối tượng không đủ điều kiện vay ngân hàng truyền thống.
• Nền tảng mất khả năng thanh toán hoặc quản lý yếu kém: Người cho vay có thể mất vốn nếu công ty P2P ngừng hoạt động, quản lý quỹ sai mục đích hoặc gian lận.
• Thiếu bảo hiểm tiền gửi: Tiền cho vay qua P2P không được bảo hiểm bởi các chương trình bồi thường dịch vụ tài chính quốc gia, khiến người cho vay chịu tổn thất trực tiếp.

Rủi ro đối với người đi vay

• Lãi suất cao và phí ẩn: Người đi vay có thể phải đối mặt với lãi suất quá cao và các khoản phí ẩn, dẫn đến vòng xoáy nợ.
• Các phương thức đòi nợ hung hãn: Thiếu giám sát quy định có thể dẫn đến việc các công ty P2P hoặc đại lý thu nợ sử dụng các chiến thuật đòi nợ phi đạo đức, gây tổn hại đến người đi vay.
• Bảo mật dữ liệu và quyền riêng tư: Rủi ro vi phạm dữ liệu, truy cập trái phép hoặc lạm dụng thông tin cá nhân do các biện pháp an ninh mạng không đầy đủ.

Rủi ro hệ thống và vận hành

• Hoạt động ngân hàng trá hình: Nhiều nền tảng P2P thực hiện các hoạt động giống ngân hàng mà không tuân thủ các yêu cầu về vốn hoặc giám sát chặt chẽ.
• Gian lận và lạm dụng quỹ: Thiếu giám sát pháp lý trong quá khứ đã khiến lĩnh vực này dễ bị tổn thương trước các kế hoạch gian lận, gây tổn thất tài chính lớn.
• Rửa tiền và tài trợ khủng bố (ML/TF): Bản chất phi tập trung của giao dịch P2P có thể bị lợi dụng cho các hoạt động bất hợp pháp.
• Rủi ro an ninh mạng và vận hành: Các nền tảng dựa trên công nghệ đối mặt với các mối đe dọa an ninh mạng, có thể làm tổn hại dữ liệu và lòng tin công chúng.

Cơ hội và thách thức đối với P2P Lending tại Việt Nam

Cơ hội

• Tài chính toàn diện: P2P có thể phục vụ những người không có tài khoản ngân hàng hoặc chưa được tiếp cận đầy đủ dịch vụ ngân hàng, đặc biệt ở khu vực nông thôn và các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME).
• Tận dụng chuyển đổi số: Việt Nam có tỷ lệ thâm nhập di động và internet cao, cùng với xu hướng ưa chuộng các ứng dụng công nghệ số và dịch vụ tài chính số.
• Kênh huy động vốn thay thế: Cung cấp một nguồn vốn mới, có khả năng giảm sự phụ thuộc vào “tín dụng đen”.
• Lợi nhuận đầu tư hấp dẫn: Lãi suất cao hơn cho người cho vay so với các tài khoản tiết kiệm truyền thống.

Thách thức

• Tuân thủ quy định và thích ứng: Việc đáp ứng các yêu cầu nghiêm ngặt của cơ chế thử nghiệm sẽ là thách thức lớn, dẫn đến sự hợp nhất thị trường.
• Xây dựng lòng tin công chúng: Vượt qua những nhận thức tiêu cực trong quá khứ (gian lận, lãi suất cao, đòi nợ hung hãn) đòi hỏi các hoạt động minh bạch và bảo vệ người tiêu dùng mạnh mẽ.
• Năng lực quản lý rủi ro: Các nền tảng cần có hệ thống chấm điểm tín dụng, phát hiện gian lận và thu hồi nợ mạnh mẽ.
• Cạnh tranh từ tài chính truyền thống: Các ngân hàng đang ngày càng số hóa và cung cấp các khoản vay tiêu dùng, tạo ra sự cạnh tranh.

So sánh: P2P Lending và Ngân hàng truyền thống tại Việt Nam

Kết luận

P2P Lending tại Việt Nam đang ở một bước ngoặt quan trọng, với tiềm năng trở thành động lực chính cho tài chính toàn diện và sự tăng trưởng của nền tài chính số. Mô hình này đã chứng minh khả năng kết nối hiệu quả người có vốn nhàn rỗi với những đối tượng khó tiếp cận các kênh tín dụng truyền thống.

Việc Chính phủ ban hành Nghị định 94/2025/NĐ-CP là một bước đi quyết định, chuyển đổi lĩnh vực P2P Lending từ “vùng xám pháp lý” sang một không gian được quy định và kiểm soát. Cơ chế thử nghiệm này tạo ra hành lang pháp lý an toàn và đặt ra các tiêu chuẩn nghiêm ngặt, buộc các nền tảng phải nâng cao năng lực quản lý rủi ro và minh bạch thông tin. Mặc dù điều này có thể dẫn đến sự hợp nhất thị trường, nó là cần thiết để xây dựng lòng tin của công chúng và đảm bảo sự ổn định của hệ thống tài chính.

Để P2P Lending phát triển bền vững, cần tiếp tục chú trọng vào việc tăng cường các biện pháp bảo vệ người tiêu dùng, kiểm soát chặt chẽ các rủi ro đạo đức và hoạt động bất hợp pháp, cũng như liên tục thích ứng với các thay đổi của thị trường và công nghệ. Sự thành công của cơ chế thử nghiệm sẽ cung cấp những bài học quý giá cho việc xây dựng một khuôn khổ pháp lý hoàn chỉnh trong tương lai.

Tóm lại, việc chính thức hóa P2P Lending thông qua cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đặt một nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững và có trách nhiệm của nó, góp phần đáng kể vào sự tiến hóa của bức tranh tài chính Việt Nam.

Ngày cập nhật: 13/03/2026 bởi Khánh Linh (Linh Tài Chính)